Анджэй Пачобут

51-гадовы журналіст Анджэй Пачобут быў затрыманы ў Беларусі 25 сакавіка 2021 года і 8 лютага 2023 года асуджаны да васьмі гадоў пазбаўлення волі. У цяперашні час ён утрымліваецца ў папраўчай калоніі ўзмоцненага рэжыму ў Наваполацку. Нягледзячы на сур’ёзныя праблемы са здароўем, доступ да медыцынскай дапамогі застаецца абмежаваным.

Факты справы:

Дата нараджэння: 16 красавіка 1973 года

Арыштаваны: 25 сакавіка 2021 года

Асуджаны: 8 лютага 2023 годаа

Абвінавачанні: «Заклікі да дзеянняў, накіраваных на падрыў нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь» і «распальванне варожасці»

Прысуд: 8 гадоў пазбаўлення волі

Біяграфія

Анджэй Пачобут — беларускі журналіст і грамадскі дзеяч, які на працягу многіх гадоў абараняў правы польскай нацыянальнай меншасці ў Беларусі, да якой належыць і сам. З пачатку 2023 года ён знаходзіцца ў зняволенні за сваю грамадскую і палітычную дзейнасць. У цяперашні час Анджэй адбывае васьмігадовы тэрмін пазбаўлення волі ў папраўчай калоніі строгага рэжыму № 1 у горадзе Наваполацку.

Анджэй Пачобут мае сур’ёзныя праблемы са здароўем, аднак, нягледзячы на гэта, яго змясцілі ў адзіночную камеру. Былыя зняволеныя ў Беларусі рэгулярна паведамляюць пра адсутнасць належнай медыцынскай дапамогі ў месцах пазбаўлення волі. У шэрагу выпадкаў непрадастаўленне дапамогі прыводзіла да смерці людзей. Перапіска з журналістам блакуецца, асабліва лісты на польскай мове.

На працягу многіх гадоў Анджэй Пачобут працаваў карэспандэнтам агульнанацыянальнага польскага выдання Gazeta Wyborcza — аднаго з найважнейшых СМІ для Польшчы і польскай дыяспары. У сваіх публікацыях ён паслядоўна крытыкаваў палітыку беларускіх уладаў, а таксама пісаў пра гісторыю і становішча польскай меншасці ў краіне. Акрамя таго, ён быў актыўным членам Саюза палякаў Беларусі — культурнай арганізацыі, якая захоўвае польскую мову і культуру ва ўмовах аўтарытарнай дзяржавы. Улады ставіліся да дзейнасці гэтай арганізацыі з падазрэннем і варожасцю. Нягледзячы на ціск, Анджэй заставаўся прынцыповым і смелым журналістам, вядомым прадстаўніком Гродзенскага рэгіёна. Яго публікацыі і грамадская дзейнасць атрымалі прызнанне ў Беларусі, Польшчы і іншых краінах Еўропы.

Барацьба Анджэя Пачобута за свабоду і праўду

У маладосці Анджэй Пачобут вывучаў права і марыў стаць адвакатам. Аднак узмацненне дыктатуры ў Беларусі не дазволіла яму рэалізаваць сябе ў юрыдычнай прафесіі. Тады ён прысвяціў сябе журналістыцы. Спачатку працаваў у мясцовых газетах, пазней стаў карэспандэнтам польскіх СМІ. Ён рэгулярна крытыкаваў рэжым Аляксандра Лукашэнкі і пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года, якія суправаджаліся абвінавачаннямі ў фальсіфікацыях, неаднаразова выступаў на польскім тэлебачанні.

У 2011 годзе Анджэй ужо знаходзіўся пад вартай па абвінавачанні ў паклёпе на прэзідэнта Беларусі. Тады яго асудзілі да трох гадоў пазбаўлення волі ўмоўна. 25 сакавіка 2021 года яго затрымалі зноў. На гэты раз яму прад’явілі абвінавачанні ў «распальванні варожасці» і «рэабілітацыі нацызму». Падставай сталі яго артыкулы, у якіх ён крытычна разглядаў савецка-нямецкі напад на Польшчу ў 1939 годзе і рэпрэсіі супраць польскага насельніцтва. Гэтыя публікацыі выклікалі рэзкае незадавальненне рэжыму Лукашэнкі, які часта апелюе да савецкага мінулага і называе СССР узорам дзяржаўнага ўладкавання.

8 лютага 2023 года суд вынес новы прысуд — восем гадоў пазбаўлення волі. Падставай сталі публічныя выказванні Анджэя ў абарону польскай меншасці, каментары пра пратэсты 2020 года, а таксама артыкул 2006 года ў польскім часопісе Magazyn Polski пра польскага антыкамуністычнага падпольшчыка Анатоля Радзівоніка. Улады абвінавацілі Анджэя ў «пагрозе нацыянальнай бяспецы» і «распальванні варожасці». Увосень 2021 года Анджэй адмовіўся пісаць прашэнне аб памілаванні на імя Лукашэнкі. 23 чэрвеня 2023 года Міністэрства ўнутраных спраў Беларусі ўключыла яго ў так званы «спіс экстрэмістаў».

Надзея не павінна азначаць забыццё

Нягледзячы на тое, што 13 снежня 2025 года многія палітычныя зняволеныя ў Беларусі былі вызваленыя, Анджэй Пачобут застаўся за кратамі. Ён, як і сотні іншых журналістаў, актывістаў і апанентаў рэжыму Лукашэнкі — саюзніка Уладзіміра Пуціна, — працягвае знаходзіцца ў калоніі ў бесчалавечных умовах.

Уручэнне прэміі Сахарава — 16 снежня 2025 года

Усяго праз некалькі дзён пасля вызвалення 123 палітычных зняволеных Еўрапейскі парламент уручыў Анджэю Пачобуту Прэмію Сахарава за свабоду думкі. На цырымоніі ўзнагароду атрымала яго дачка Яна Пачобут. Яна падзякавала Парламенту ад імя бацькі і падкрэсліла, наколькі цяжка сем’ям палітвязняў жыць ва ўмовах нявызначанасці і адсутнасці інфармацыі. Яна таксама адзначыла, што ўвага з боку Еўрапейскага парламента і міжнароднай супольнасці дапамагае захаваць годнасць зняволеных і не дае забыць іх імёны.

Еўрапейскі парламент неаднаразова асуджаў рэпрэсіі ў Беларусі, патрабаваў вызвалення палітычных зняволеных, узмацнення санкцый і падтрымкі дэмакратычных сіл. Прысуджэнне прэміі Анджэю Пачобуту стала чарговым пацвярджэннем гэтай пазіцыі.

Польская меншасць — мэта палітыкі падаўлення

У Беларусі пражывае каля 300 000 чалавек польскага паходжання. Гэтая група насельніцтва часта становіцца аб’ектам ціску з боку рэжыму Лукашэнкі. Дзяржава сістэматычна прадстаўляе польскую меншасць як пагрозу цэласнасці краіны і ўжывае да яе меры запалохвання.

Каталіцкая вера, характэрная для польскай супольнасці, таксама вылучае яе на фоне пераважна праваслаўнага насельніцтва Беларусі. Выкладанне польскай мовы і публікацыі на тэмы, важныя для польскай меншасці, у тым ліку працы Анджэя Пачобута, маюць вялікае значэнне для другой па колькасці нацыянальнай меншасці краіны, аднак падвяргаюцца жорсткім абмежаванням і цэнзуры.